Fotolia/montage: Zitrusblau

Aktuelles


de | en | nl

Land ist keine Ware!

Europa-Parlament fordert: Zugang zu Land für Bauernhöfe statt für Großkonzerne


Lange war „Landgrabbing“, also der großflächige Aufkauf von Land zur Geldanlage und industriellen Agrarproduktion, nur als Problem von Entwicklungsländern bekannt. Doch auch in Europa entdecken Privatpersonen und Großinvestoren das Ackerland als sichere Kapitalanlage. Aktuell verfügen nur 3% der Höfe über 52% des Ackerlands, und 80% der GAP-Subventionen gehen an nur 20% der Betriebe. Damit ist die Lage in Europa ähnlich ungerecht wie in Brasilien, Kolumbien oder den Philippinen, die für ihre notorisch ungerechte Landverteilung bekannt sind. Für die ländlichen Regionen hat das fatale Auswirkungen: Für bestehende bäuerliche Betriebe oder ExistenzgründerInnen ist es kaum noch möglich, zu fairen Preisen Land zu erwerben oder zu pachten. Stattdessen breiten sich die neuen Feudalherren aus, deren Geschäftsmodell auf drei S basiert: Spekulation, Subventionen und Steuervermeidung.

Europäisches Parlament läutet die Alarmglocke

Das Europäische Parlament will hier nicht länger zuschauen. Heute, am 26. April 2017, hat das Haus mit breiter Mehrheit den Initiativbericht „Aktueller Stand der Konzentration von Agrarland in der EU“ verabschiedet und sich damit erstmals zum Problem des Landgrabbings in Europa geäußert. Das Parlament zeichnet ein alarmierendes Bild und appelliert sowohl an die EU-Kommission als auch an die Regierungen der Mitgliedstaaten, der weiteren Konzentration der Agrarflächen Europas Einhalt zu gebieten. Kleine Betriebe sollen vor Agrarkonzernen und Bodenspekulanten geschützt werden, etwa durch verpflichtende Obergrenzen für Direktzahlungen pro Nutznießer (und nicht nur pro Tochterunternehmen), mehr Gelder für die ersten Hektare, Einstiegserleichterungen für Neugründungen, Transparenz der Eigentumsverhältnisse, Monitoring der Preise und des Zustands des Bodens durch eine Europäische Beobachtungsstelle.

„Wer die Frage nach der Verteilung von Land stellt, stellt auch die Frage nach der gesellschaftlich erwünschten Form der Landwirtschaft,“ sagt die Abgeordnete Maria Heubuch, die den Bericht für die Grünen/EFA betreut hat. „Sehen wir den Tatsachen ins Auge: Die Konzentration von Land in den Händen weniger Konzerne ist Gift für die ländlichen Regionen. Arbeitsplätze werden wegrationalisiert, die Wertschöpfung sinkt, und der Bezug zum täglichen Essen und das Vertrauen in die Landwirtschaft gehen verloren.“

Das Beispiel von Boynitsa, einem Dorf in Bulgarien, illustriert die prekäre Lage der ländlichen Gemeinden: Nach dem Ende des Kommunismus wurden die Ackerflächen an die ursprünglichen Besitzer zurückgegeben, die allerdings oft mit Landwirtschaft nichts mehr am Hut hatten. Nun werden die Felder von Konzernen gepachtet, doch lokale Arbeitsplätze entstehen dadurch keine. Zur Ernte rücken schwere Maschinen an, die die Wasserleitungen unter den Straßen beschädigen. Das Flicken der Wasserleitungen ist die einzige neue Beschäftigung, die für die EinwohnerInnen von Boynitsa entstanden ist.

Das Geschäftsmodell der neuen Feudalherren: Spekulation, Subventionen und Steuervermeidung

Nicht nur in den ehemals kommunistischen Staaten, auch in vielen Teilen Westeuropas sind Konzerne dabei, die Äcker aufzukaufen, oftmals über gesetzliche Schlupflöcher. Denn während der Erwerb von Land gesetzlich geregelt ist, entziehen sich Anteilskäufe an Agrarunternehmen in fast allen Mitgliedstaaten der öffentlichen Kontrolle - und damit auch der Steuer. Boden ist in Zeiten von wirtschaftlicher Unsicherheit und absehbarer Rohstoffknappheit ein begehrtes Spekulationsobjekt. Dadurch steigen die Bodenpreise, auch für bäuerliche LebensmittelproduzentInnen und ExistenzgründerInnen, die sich Land kaum mehr leisten können. Angekurbelt wird der Run aufs Land zusätzlich durch die Subventionen der Gemeinsamen Agrarpolitik. Auch hier nutzen die Agrarkonzerne Schlupflöcher: Oft gründen sie mehrere Tochterbetriebe, um höhere Subventionen für kleinere Betriebe abzusahnen. Als erster Schritt muss hier Transparenz geschaffen werden, in wessen Taschen die Gelder tatsächlich fließen, so das Europäische Parlament.

Die Folge ist, dass viele kleinere Betriebe zusperren oder keinen Nachfolger finden - doch das wird auf politischer Ebene nicht unbedingt als Problem wahrgenommen. Die EU-Kommission spricht euphemistisch von einem „natürlichen und sogar notwendigen Prozess des Strukturwandels“. Da weniger als 3% aller Betriebe in der EU größer als 100 Hektar seien, gäbe es noch Spielraum für weiteren Strukturwandel, so die Kommission. Die Grünen/EFA sind froh, dass das EU-Parlament nun dagegen hält und Politik zugunsten kleiner und mittlerer bäuerlicher Betriebe, die agrarökologisch wirtschaften, fordert. Dass es auch anders geht, zeigt zum Beispiel Frankreich, wo die Bodenpreise relativ stabil sind - weil stark reguliert.

Mehr Infos:

Extent of farmland grabbing in the EU, Studie im Auftrag des EP-Landwirtschaftsausschusses, 2015.

Landjäger - Europas Äcker im Ausverkauf, Broschüre im Auftrag von MdEP Maria Heubuch, 2016.

Konferenz der Grünen/EFA  „Zugang zu Land für Bäuerinnen und Bauern”, 2016.

Land is not a commodity

European Parliament calls for access to land for small and medium farmers, not corporations


For a long time "landgrabbing" - that is, the large-scale purchase of land for financial investment and industrial agricultural production - was considered primarily as a problem for developing countries. But Europe faces the same problem: Large investors are discovering arable land as a safe investment. At present, just 3% of farms control more than 52% of arable land in Europe, and 80% of CAP subsidies go to only 20% of farms. This makes the situation in Europe comparable to countries like Brazil, Colombia and the Philippines, which are known for their notoriously unfair land distribution. The impact on rural areas is fatal: Existing small- and medium-size farms or new entrants can hardly access land at fair prices. Instead, the new feudal lords take over the land, with a business model based on speculation, subsidies and tax avoidance.

European Parliament rings the alarm bell

The European Parliament will not stand by any longer. Today, on 26 April 2017, the House adopted with a large majority the own-initiative report "The current status of the concentration of agricultural land in the EU", voicing its concerns on land grabbing in Europe for the first time. The Parliament draws an alarming picture and appeals to both the EU Commission and the governments of the Member States to stop the further concentration of Europe's agricultural areas. Small and medium sized farms should be better protected from corporations and speculators. MEPs ask for compulsory ceilings for direct payments per beneficiary (and not only per subsidiary), more redistribution towards the first hectares, better support for new entrants, transparency of ownership, monitoring of prices, but also of soil health, to be carried out by an European Observatory.

"The question of land distribution also raises the question of the socially desirable form of agriculture," says Maria Heubuch, who shadowed the report for the Greens/EFA Group. "Let's face the facts: Concentration of land in the hands of fewer and fewer corporations is poison for rural regions. Jobs are being cut, added value is declining, and people's relationship to food and confidence in agriculture are lost."

The example of Boynitsa, a village in Bulgaria, illustrates the precarious situation of rural communities: After the fall of communism, the land was returned to the original owners, who often had nothing to do with farming anymore. Now, the fields are leased to big corporations, but this hasn't created any local jobs. Rather, heavy machinery is brought in to harvest the crops, destroying the water pipes below the roads and pathways in the process. Ironically, mending these water pipes is the only new occupation created for the inhabitants of Boynitsa.

The business model of the new feudal lords: speculation, subsidies and tax avoidance

Not only in the former communist countries, but all over Europe, corporations are buying up big parcels of land, often through legal loopholes. While the acquisition of land is regulated by law, in almost all Member States company shares in a farm can be sold to agricultural companies, without public control - and therefore also without taxes. By buying shares, companies are not technically 'acquiring land' whereas in practice they are clearly exerting control over the use of that land, through the shares they own. Agricultural soil is a coveted object for speculation in times of economic uncertainty and foreseeable raw material shortages. This increases land prices, also for small- and medium-size food producers and new entrants, who face difficulty in accessing land at reasonable prices. This land rush is boosted by the subsidies of the Common Agricultural Policy. Here, too, corporations use loopholes: Often they form several subsidiary companies in order to cream off higher subsidies for smaller farms.

The result: Many smaller establishments close shop or find no successor - but this is not necessarily recognized as a problem at the political level. The EU Commission speaks euphemistically about a "natural and even necessary process of structural change". As less than 3% of all EU farms are larger than 100 hectares, there is still room for further structural change, the Commission claims. The Greens / EFA are glad that the EU Parliament now took a clear stance against this cherry-picking approach and calls for policies to help small and medium-sized farms that operate in a respectful way towards workers, environment and animals. France is a telling example of how things can be very different if the political will is present: Land prices are relatively stable - because they are strongly regulated.

More info:

Extent of farmland grabbing in the EU, study commissioned by the EP Agricultural Committee, 2015.

Land Rush - The Sellout of Europe’s Farmland, Brochure commissioned by MEP Maria Heubuch, 2016.

Greens/EFA Conference Access to land for farmers in the EU, 2016

Landbouwgrond is geen koopwaar

Europees Parlement vraagt betere toegang tot landbouwgrond voor kleine en middelgrote landbouwers.


Landroof, het op grote schaal aankopen van landbouwgrond als financiële investering en voor industriële landbouwproductie, is lang gezien als een probleem van ontwikkelingslanden, maar Europa kampt met hetzelfde fenomeen: grote investeerders laten hun oog vallen op vruchtbare landbouwgronden als veilige belegging. Vandaag is 52% van de landbouwgrond in handen van slechts 3% van de landbouwbedrijven, en 80% van de subsidies uit het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) gaat naar 20% landbouwers. Hiermee zet Europa zich op dezelfde hoogte als Brazilië, Colombia en de Filipijnen, die berucht zijn om hun oneerlijke verdeling van landbouwgrond. De impact op plattelandsgebieden is desastreus: bestaande kleinere bedrijven of nieuwkomers in de landbouw hebben nauwelijks toegang tot betaalbare grond. In de plaats daarvan kopen feodale grootgrondbezitters steeds meer grond vanuit een business model dat is gebaseerd op speculatie, subsidies en belastingontwijking.

Het Europees Parlement trekt aan de alarmbel

Het Europees Parlement wil niet langer aan de kant staan toekijken en aanvaardde vandaag, 27 april 2017, met een ruime meerderheid het initiatiefrapport “De stand van zaken in verband met de concentratie van landbouwgrond in de EU”. Voor het eerst maakt het parlement duidelijk niet langer akkoord te gaan met de praktijken in Europa. Het plaatje ziet er niet fraai uit, en het EP roept zowel de Europese Commissie als de lidstaten op om een einde te stellen aan de concentratie van landbouwgrond. Kleine en middelgrote landbouwbedrijven zouden beter moeten worden beschermd tegen grote bedrijven en vastgoedspeculanten. Daarom vragen de parlementsleden een verplichte plafonnering van de directe steun per begunstigde (en niet alleen per onderneming), een betere herverdeling van de eerste hectaren, betere ondersteuning voor nieuwkomers en transparantie in de eigendomsstructuren en prijzen, maar ook in bodemgezondheid, gecontroleerd door een Europese toezichter.

De kwestie van verdeling van de grond raakt ook aan de vraag welk soort landbouwbedrijf we willen vanuit sociaal oogpunt, “ zegt Bart Staes, Groen Europarlementslid. “We moeten onder ogen zien dat een concentratie van land in de handen van steeds minder bedrijven nefast is voor plattelandsgebieden: jobs verdwijnen, de toegevoegd waarde is miniem, de relatie van mensen met hun voedsel is vrijwel onbestaand en het vertrouwen in de landbouw is weg.”

Het voorbeeld van Boynitsa, een dorp in Bulgarije, toont hoe precair de situatie is voor landbouwgemeenschappen: na het communisme, werden landbouwgronden vaak teruggegeven aan de oorspronkelijke eigenaars, die veelal niets meer met landbouw te maken hadden. Vandaag zijn deze gronden geleased aan grote bedrijven, maar dat zorgt niet voor méér tewerkstelling. Zware oogstmachines rijden waterleidingen onder de straten en voetwegen kapot. De enige nieuwe tewerkstelling die is gecreëerd voor de inwoners van Boynitsa is het herstellen van deze waterleidingen...

Het business model van de feodale grootgrondbezitter: speculatie, subsidies en belastingontwijking

Niet alleen in voormalige Oostbloklanden, maar in vele delen van West-Europa, kopen grote bedrijven grote stukken grond op. Ze maken daarbij wel eens gebruik van achterpoortjes in de wet. Waar het verhandelen van (landbouw)grond aan wettelijke regels gebonden is, is dat minder het geval voor aandelen. Deze handel tussen bedrijven die de grond verwerven en landbouwbedrijven die mede-aandeelhouder worden, is veel minder gecontroleerd, en vaak ook niet onderworpen aan belastingen of taksen. Landbouwgrond is bijzonder gewild voor speculatie in deze tijden van economische onzekerheid en te verwachten schaarste aan grondstoffen. Dit zet prijzen onder druk, zeker ook voor nieuwkomers en kleinere voedselproducenten, die zo nog amper toegang hebben tot grond aan redelijke prijzen. Probleem is dat deze ‘landroof’ georganiseerd wordt door het subsidiesysteem van het GLB. Ook hier gebruiken speculanten achterpoortjes: ze richten bedrijven op die in aanmerking komen voor subsides en romen zo de subsidiepot af, ten nadele van kleinere boeren.

Resultaat: veel kleine ondernemingen sluiten hun boeltje of vinden geen opvolger. Alleen is dit maatschappelijk niet gepercipieerd als een politiek probleem. De Europese Commissie heeft het - zeer optimistisch - over “een natuurlijk en noodzakelijk proces van structurele verandering”. Zelfs al is minder dan 3% van de landbouwbedrijven groter dan 100ha, dan nog is er ruimte voor structurele verandering, zegt ze.

De Groenen/EVA in het Europese Parlement zijn blij dat het halfrond er eindelijk genoeg van heeft dat de grote bedrijven vooral de krenten uit de pap halen en kleine bedrijven amper gesteund worden. Nochtans werken die kleinere producenten met respect voor het milieu, dieren én hun werknemers. Misschien moeten we een voorbeeld nemen aan Frankrijk, waar de prijzen relatief stabiel blijven, omdat de politieke wil er ooit was dit wettelijk te regelen.

Meer informatie:

Extent of farmland grabbing in the EU, studie in opdracht van het landbouwcommissie van het EP, 2015

Land Rush - The Sellout of Europe’s Farmland, Brochure uitgebracht door Maria Heubuch, 2016.

Conferentie van de Groenen/EVA Toegang tot landbouwgrond voor boeren in de EU, 2016


Ansprechpartner

Telefon Brüssel
+32-2-284 29 07
Telefon Straßburg
+33-3-88 16 41 50

Ansprechpartner

Telefon Brüssel
+32-2-284 29 07
Telefon Straßburg
+33-3-88 16 41 50

Ansprechpartner

Telefon Brüssel
+32-2-284 29 07
Telefon Straßburg
+33-3-88 16 41 50

Weiterempfehlen